ทองของคนไทย กับทองทั้งโลกก้อนเดียว

สรุปสั้น

• ทองแท่ง 1 บาท หนัก 15.244 กรัม ความบริสุทธิ์ 96.5% เนื้อทองจริงราว 14.71 กรัม ≈ 0.473 ออนซ์
• ทองรูปพรรณ 1 บาท ตลาดใช้ตัวเลขอ้างอิงราว 15.16 กรัม (ไม่ใช่ตัวเลขจากกฎหมาย)
• สมาคมค้าทองคำ (ตั้งปี 1983) ประกาศราคาวันละหลายครั้ง แปลงจากราคาโลก × ค่าเงินบาท ขยับทีละ 50 บาท
• ทองที่มนุษย์ขุดมาทั้งหมด ~222,600 ตัน หลอมรวมได้เป็นลูกบาศก์ด้านละ ~22.6 เมตร (WGC สิ้น Q2 2026)
• ทองสำรองของ ธปท. ราว 230 ตัน ณ ต้นปี 2024 = ไม่ถึง 1% ของทองธนาคารกลางทั้งโลก

ตอนที่แล้ว เราดูอังกฤษเทขายทองปี 1999 แล้วธนาคารกลางทั่วโลกวิ่งกลับมาซื้อคืนจนถึงปี 2025 เรื่องใหญ่ระดับรัฐบาลทั้งนั้น

ตอนนี้ขอพากลับบ้านครับ

เพราะต่อให้เรื่องทองโลกจะยิ่งใหญ่แค่ไหน คนไทยเราไม่ได้ซื้อทองเป็นออนซ์ ไม่ได้ซื้อเป็นกิโล เราซื้อเป็น "บาท" เป็น "สลึง" ใส่สร้อยไปงานแต่ง ซื้อแท่งเก็บไว้ในตู้เซฟ และดูราคาจากป้ายร้านทองที่ประกาศวันละหลายรอบ

คำถามของตอนนี้ง่ายมาก: ทองหนึ่งบาทที่เราถือ มันเชื่อมกับทองทั้งโลกยังไง แล้วถ้าเอาทองทั้งโลกมากองรวมกัน ทองของคนไทยกับทองของ ธปท. จะเป็นแค่ไหนของก้อนนั้น

ใครถือของ คนนั้นคุมเกม ตอนนี้เราจะดูว่าในเกมนี้ เราถืออะไรอยู่ในมือกันแน่

1. "บาท" คือเงิน หรือคือน้ำหนัก?

คำตอบคือ ทั้งสองอย่าง

คนรุ่นใหม่อาจไม่ได้คิด แต่ "บาท" เป็นทั้งชื่อเงินที่เราใช้ทุกวัน และเป็นหน่วยน้ำหนัก ในระบบหน่วยไทยทั่วไป หนึ่งบาทหนักราว 15 กรัม แบ่งเป็น 4 สลึง

แต่พอเป็นทอง ตัวเลขถูกตั้งให้ละเอียดกว่านั้น

• ทองแท่ง 1 บาท = 15.244 กรัม หรือประมาณ 0.4901 ทรอยออนซ์
• ทองรูปพรรณ 1 บาท ตลาดและสื่อไทยใช้ตัวเลขอ้างอิงราว 15.16 กรัม

เห็นไหมครับ หนึ่งบาทเท่ากัน แต่น้ำหนักไม่เท่ากัน ต่างกันราว 0.08 กรัม ฟังดูนิดเดียว แต่นี่คือเหตุผลหนึ่งที่ป้ายราคา "ทองแท่ง" กับ "ทองรูปพรรณ" ไม่เคยเป็นตัวเลขเดียวกัน

ข้อควรรู้แบบตรงไปตรงมา: ตัวเลข 15.244 กรัม สำหรับทองแท่ง มีแหล่งอ้างอิงตลาดทองสากลยืนยันชัด ส่วน 15.16 กรัม สำหรับทองรูปพรรณ เป็นตัวเลขที่สื่อไทยใช้ตรงกันหลายแห่ง แต่ผมยังหาประกาศทางการที่เขียนเป็นตัวบทไม่เจอ และมีแหล่งต่างประเทศบางแห่งเขียนสลับกันด้วย เลยขอเล่าแบบ "ตัวเลขอ้างอิงของตลาด" ไม่ใช่ "กฎหมายกำหนด"

2. 96.5% ตัวเลขที่คนไทยทั้งประเทศใช้

ทองไทยมาตรฐานคือ 96.5% ในวงการเรียก "ทอง 965" หรือคนชอบเรียก "23K" (ถ้าคิดเลขเป๊ะจะได้ราว 23.15–23.16 กะรัต)

ที่น่าสนใจคือ ประเทศที่ซื้อทองเยอะๆ อย่างอินเดีย จีน ตุรกี ร้านทองขายกันหลายความบริสุทธิ์ปนกัน แต่ไทยแทบทั้งตลาด ทั้งทองแท่งและทองรูปพรรณ ใช้ 965 เหมือนกันหมด รายงาน Spotlight on Thailand ของ LBMA กับ Metals Focus (ก.พ. 2026) ชี้ประเด็นนี้ตรงๆ

แล้ว ทำไมต้อง 96.5?

ตรงนี้ต้องพูดความจริงครับ: ผมยังไม่เจอเอกสารประวัติศาสตร์ทางการที่บอกว่าใครเป็นคนตั้ง และตั้งเมื่อไร ใครเล่าว่า "ปีนั้นใครกำหนด" ให้ระวังไว้ก่อน

ที่พูดได้คือเหตุผลเชิงใช้งาน ซึ่งเป็นข้อสังเกต ไม่ใช่ประวัติ:

1. ทอง 24K (99.99%) นิ่มมาก ทำสร้อยทำแหวนแล้วยุบง่าย อีก 3.5% ที่ผสม แหล่งรองอย่างร้านทอง/ไกด์ต่างประเทศระบุว่าส่วนใหญ่เป็นเงินกับทองแดง ทำให้แข็งพอใส่ทุกวัน
2. ทองแท่งกับทองรูปพรรณใช้มาตรฐานเดียวกัน ซื้อสร้อยวันนี้ พรุ่งนี้เอาไปขายเปลี่ยนเป็นแท่งได้ คิดราคาบนฐานเดียวกัน นี่คือเหตุผลที่ทองไทย "คล่อง" มาก
3. ยังสูงพอจะนับเป็นเงินออม ไม่ใช่แค่เครื่องประดับ

ทีนี้มาคิดเลขที่สำคัญที่สุดของตอนนี้:

15.244 กรัม × 0.965 = 14.71 กรัม = เนื้อทองบริสุทธิ์จริงในทองแท่ง 1 บาท 14.71 ÷ 31.1035 = ≈ 0.473 ทรอยออนซ์

จำเลข 0.473 ไว้ เพราะมันคือสะพานระหว่างทองไทยกับทองโลก

3. ใครตั้งราคาทองที่ป้ายร้าน? สมาคมค้าทองคำ

ทุกเช้าเราเห็นข่าว "สมาคมค้าทองคำประกาศราคาทองขึ้น 100 บาท" แล้วสมาคมนี้คือใคร ใช้อำนาจอะไร

ใคร: สมาคมค้าทองคำ ตั้งขึ้นปี 1983 (พ.ศ. 2526) สมาชิกคือผู้ค้าส่ง ร้านทองรายใหญ่ ผู้นำเข้าและส่งออก ราคาตัดสินโดยคณะกรรมการที่มาจากสมาชิกเหล่านี้

ทำอะไร: ประกาศราคาทอง 96.5% (และ 99.99%) วันละหลายครั้ง ตามความเคลื่อนไหวของราคาทองโลก

ใช้สูตรอะไร: หลักคิดคือเอาราคาสปอตโลก (ดอลลาร์ต่อออนซ์) แปลงเป็นเงินบาทด้วยอัตราแลกเปลี่ยน USD/THB แล้วปรับให้ตลาดในประเทศกับต่างประเทศสมดุล ราคาขยับทีละ 50 บาท

ลองเขียนเป็นสูตรในหัวแบบง่าย (สูตรคิดเอง ไม่ใช่สูตรทางการ):

ราคาทองแท่งบาทละ ≈ ราคาโลก ($/oz) × 0.473 × ค่าเงินบาทต่อดอลลาร์ + ส่วนต่าง

จากสูตรนี้จะเห็นทันทีว่าราคาทองไทยมี สองคันโยก:

• ราคาทองโลกขึ้น → ทองไทยขึ้น
• เงินบาทอ่อน (ต้องใช้บาทมากขึ้นแลกหนึ่งดอลลาร์) → ทองไทยขึ้น ถึงราคาโลกจะนิ่งก็ตาม

บางวันราคาโลกขึ้นแต่บาทแข็งพอดี ป้ายร้านทองแทบไม่ขยับ บางวันโลกนิ่งแต่บาทอ่อนแรง ป้ายขึ้นซะงั้น เทรดเดอร์ทองไทยที่ดูแค่กราฟ XAUUSD จะงงบ่อยๆ เพราะลืมคันโยกตัวที่สอง

อำนาจของสมาคมไม่ใช่อำนาจกฎหมายแบบรัฐบาลสั่ง แต่เป็นอำนาจของคนถือของ ร้านทองที่เป็นสมาชิกคือคนที่นำเข้าทองจริง ขายทองจริง ราคาที่พวกเขาประกาศจึงกลายเป็นราคาอ้างอิงของทั้งประเทศ ส่วนฝั่งรัฐ ธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นคนออกใบอนุญาตค้าทอง และผู้ขอใบอนุญาตต้องเป็นสมาชิกสมาคมการค้าที่รับรอง

อีกเกร็ดที่หลายคนไม่รู้: ไทยไม่เก็บภาษีนำเข้าและส่งออกทองแท่ง ปี 2024 ไทยนำเข้าทอง 196 ตัน ส่งออก 113 ตัน ทองไหลเข้าออกได้คล่อง ราคาในประเทศจึงวิ่งตามราคาโลกได้ใกล้มาก

4. เยาวราช ถนนที่ทองเรียงเป็นแถว

ถ้าสมาคมค้าทองคำคือสมองของราคา เยาวราชก็คือหัวใจของการซื้อขาย

ทำไมถึงเกิด: สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 (King Phutthayotfa Chulaloke, Rama I) พื้นที่ที่จะสร้างพระบรมมหาราชวังเดิมมีชุมชนจีนอยู่ ชุมชนนั้นย้ายมาทางสำเพ็ง และค่อยๆ กลายเป็นศูนย์การค้าของคนจีน

ใครทำถนน: ถนนเยาวราชตัดขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 (King Chulalongkorn, Rama V) ช่วงปลายศตวรรษที่ 19 (แหล่งข้อมูลให้ช่วงปีต่างกันเล็กน้อย เลยขอไม่ฟันปีเป๊ะ) ถนนยาวราวหนึ่งกิโลครึ่ง

ร้านทองเยอะแค่ไหน: ตรงนี้ตัวเลขต่างกันมากตามวิธีนับ รายงานข่าวต่างประเทศปี 2009 บอกว่าย่านนี้มีร้านทองกว่า 130 ร้าน ขณะที่อีกแหล่งอ้างการนับปี 2002 ว่ามีร้านทอง 40 ร้านจากร้านค้า 132 ร้าน สรุปแบบปลอดภัยคือ นับได้เป็นร้อยร้านในย่านไชน่าทาวน์ ขึ้นกับว่านับขอบเขตแค่ไหน

ทำไมคนจีนชอบทอง: เล่ากันว่าคนจีนอพยพรุ่นแรกเก็บเงินเป็นทอง เพราะพกง่าย และส่งกลับบ้านได้ง่าย ข้อนี้ผมเจอในแหล่งรองเท่านั้น เลยขอเล่าแบบ "เล่ากันว่า" ไว้ก่อน

5. คนไทยซื้อทองแบบไหน

คนไทยกับทองไม่ได้เป็นแค่ "การลงทุน" ทองคือของขวัญแต่งงาน ของขวัญวันเกิด โบนัส ของในงานบุญ และที่เก็บมูลค่า

แต่ภาพยุคนี้เปลี่ยนไปเยอะ ตัวเลขจากรายงาน LBMA กับ Metals Focus (ก.พ. 2026):

• คนไทยซื้อทองราว 50–60 ตันต่อปี
• ราว 80% เป็นการลงทุน ไม่ใช่เครื่องประดับ
• ปี 2025 (ประมาณการ) ทองแท่งและเหรียญ 51 ตัน เทียบกับเครื่องประดับแค่ 8 ตัน
• คนไทยมี "วัฒนธรรมซื้อขายสองทาง" ซื้อขายตามราคาระยะสั้น และธุรกรรมเกินครึ่งทำออนไลน์แล้ว
• วิกฤตปี 1997 ทำให้ทองกลายเป็นที่พึ่งของคนไทย

พูดง่ายๆ คือ คนไทยไม่ได้เก็บทองไว้ในลิ้นชักอย่างเดียวอีกแล้ว คนไทยเทรดทองกันทั้งประเทศ แค่หน่วยเป็นบาท ไม่ใช่ออนซ์

แหล่งรอง (สื่อข่าวที่อ้าง World Gold Council) ระบุว่าไตรมาสสองปี 2026ความต้องการลงทุนทองของไทยขึ้นไปสูงสุดตั้งแต่ปี 2019 (อ้างผ่านสื่อข่าว ไม่ได้อ่านจากรายงานตัวเต็ม)

6. ธนาคารแห่งประเทศไทยถือทองเท่าไร

นี่คือ "คนถือของ" ระดับประเทศ

ทองสำรองของ ธปท. มีจังหวะสำคัญสองครั้ง:

1. ปี 2010–2011 ธปท. ซื้อเพิ่ม 68.4 ตัน จากเดิมราว 84 ตัน ขึ้นไปราว 152 ตัน
2. เม.ย.–พ.ค. 2021 แหล่งรองระบุว่า ธปท. ซื้อเพิ่มราว 90 ตัน ในสองเดือน ขึ้นไปราว 244 ตัน

ล่าสุดที่ยืนยันได้ ทองสำรองของ ธปท. อยู่ที่ ราว 230 ตัน ณ ต้นปี 2024 (Thai PBS Verify อ้างข้อมูล ธปท. และ World Gold Council)

ฟังดูเยอะใช่ไหม ราว 230 ตัน รอดูข้อถัดไปก่อนครับ

7. ถ้าเอาทองทั้งโลกมากองรวมกัน

World Gold Council ประเมินว่า ณ สิ้นไตรมาส 2 ปี 2026 มนุษย์ขุดทองขึ้นมาแล้วรวมราว 222,600 ตัน

ถ้าหลอมทั้งหมดเป็นลูกบาศก์ก้อนเดียว ด้านละประมาณ 22.6 เมตร

ลองนึกภาพ: ลูกบาศก์ทองสูงราวตึกเจ็ดแปดชั้น (คิดคร่าวๆ ชั้นละราว 3 เมตร) วางลงกลางสี่แยก นั่นคือทองทั้งหมดที่มนุษย์เคยขุดได้ตลอดประวัติศาสตร์ รวมถึงสร้อยที่คุณใส่อยู่

และที่น่าตกใจกว่าคือ ราวสองในสามของทองทั้งหมดถูกขุดขึ้นมาหลังปี 1950 นี่เอง

ก้อนนี้แบ่งเป็นใครถืออะไร:

ที่มา: World Gold Council ข้อมูลสิ้น Q2 2026 · ในกราฟ ใช้สีกลางสำหรับข้อมูลสัดส่วน (ไม่ใช่ขึ้น/ลง)

ทีนี้เอาทองไทยมาวางเทียบ:

• ทองสำรอง ธปท. ราว 230 ตัน = ราว 0.6% ของทองธนาคารกลางทั้งโลก
• = ราว 0.1% ของทองทั้งหมดที่เคยขุดมา

เกือบครึ่งของทองทั้งโลกอยู่ในรูปเครื่องประดับ ซึ่งก็คือสร้อย แหวน กำไล บนตัวคนธรรมดา พูดอีกแบบคือ "คนถือของ" ตัวจริงของทองโลก ไม่ใช่แค่ธนาคารกลาง แต่คือชาวบ้านอย่างเรา

ใต้ดินยังเหลือทองที่ขุดได้คุ้ม (reserves) ราว 61,000 ตัน ไม่ถึงหนึ่งในสามของที่ขุดขึ้นมาแล้ว ทองใหม่จึงไม่ได้มีไม่จำกัด

8. ทองไทยหนึ่งบาท ต่อกับโลกยังไง

เอาทุกอย่างมาต่อกัน:

1. ทองแท่งหนึ่งบาทในมือเรา = เนื้อทองจริง 0.473 ออนซ์
2. ออนซ์นั้นมีราคาตามตลาดโลก
3. สมาคมค้าทองคำแปลงราคานั้นเป็นบาท วันละหลายรอบ ผ่านค่าเงินบาท
4. ร้านทองเยาวราชและร้านทั่วประเทศขายตามราคานั้น
5. และทองเกือบครึ่งโลกก็อยู่ในรูปเครื่องประดับแบบเดียวกับที่คนไทยใส่

ทองไทยไม่ใช่ตลาดแยกโดดเดี่ยว มันคือปลายทางของสายเดียวกันกับทองที่คนขุดกันทั่วโลก

ใครทำ — ธนาคารกลางกำหนดภาพใหญ่ สมาคมค้าทองคำแปลงเป็นราคาไทย ร้านทองส่งต่อถึงมือเรา ใช้อำนาจอะไร — อำนาจของคนถือทองจริง และอำนาจของค่าเงิน ทำไมถึงเกิด — เพราะคนไทยเชื่อใจทองมาหลายรุ่น และตลาดเปิด ทองไหลเข้าออกได้ ราคาเลยต้องผูกกับโลก

ไทม์ไลน์

เกร็ดความรู้

• "บาท" เป็นทั้งชื่อสกุลเงินและหน่วยน้ำหนัก
• ราคาทองตามประกาศสมาคมขยับทีละ 50 บาท
• เหมืองทองชาตรีของไทยผลิตทองได้ 56 ตัน ระหว่างปี 2001–2016
• ไทยไม่เก็บภาษีนำเข้าส่งออกทองแท่ง
• ทองทั้งโลกเกือบครึ่งเป็นเครื่องประดับ ไม่ใช่ทองแท่งในห้องนิรภัย

บทเรียนหนึ่งประโยค

ทองหนึ่งบาทของเรา ผูกกับราคาโลกและค่าเงินบาทเสมอ ใครคิดเลข 0.473 เป็น คนนั้นอ่านป้ายราคาร้านทองออก

FAQ

ทอง 1 บาท กี่กรัม? ทองแท่ง 15.244 กรัม ทองรูปพรรณใช้ตัวเลขอ้างอิงราว 15.16 กรัม

ทอง 96.5% มีเนื้อทองจริงเท่าไร? ในทองแท่ง 1 บาท มีเนื้อทองบริสุทธิ์ราว 14.71 กรัม หรือประมาณ 0.473 ทรอยออนซ์

ทำไมราคาทองไทยขึ้น ทั้งที่ราคาโลกไม่ขึ้น? เพราะราคาทองไทยคิดจากราคาโลกคูณค่าเงินบาท ถ้าบาทอ่อน ทองไทยก็ขึ้นได้แม้ราคาโลกนิ่ง

ทองทั้งโลกมีเท่าไร? World Gold Council ประเมิน ~222,600 ตัน ณ สิ้น Q2 2026 หลอมเป็นลูกบาศก์ได้ด้านละราว 22.6 เมตร

ตอนหน้า

จบซีซัน 1 "โซ่ทอง" แล้วครับ ซีซัน 2 "ต้นกำเนิด" เราจะย้อนกลับไปต้นทาง ตอนแรกคือ "เหรียญแรกของโลก (ลีเดีย) กับมานซา มูซา 1324" ไปดูว่าทองกลายเป็นเงินตั้งแต่เมื่อไหร่ และคนที่ถือทองมากที่สุดในยุคโบราณคุมเกมยังไง

แหล่งข้อมูล

• World Gold Council — How much gold has been mined: https://www.gold.org/goldhub/data/how-much-gold
• BullionStar — Thailand Gold Market: https://www.bullionstar.com/gold-university/thailand-gold-market
• LBMA / Metals Focus — Spotlight on Thailand, Ch.1: https://www.lbma.org.uk/publications/spotlight-on-thailand/chapter-1-executive-summary
• LBMA / Metals Focus — Spotlight on Thailand, Ch.2: https://www.lbma.org.uk/publications/spotlight-on-thailand/chapter-2-introduction-and-regulations
• สมาคมค้าทองคำ: https://www.goldtraders.or.th/
• Thai PBS Verify — Thailand gold reserves (9 ม.ค. 2026): https://www.thaipbs.or.th/verify/en/content/8458
• Wikipedia — Yaowarat Road: https://en.wikipedia.org/wiki/Yaowarat_Road
• Wikipedia — Thai units of measurement: https://en.wikipedia.org/wiki/Thai_units_of_measurement
• The World (PRI) — Gold lust drains Bangkok (2009): https://theworld.org/stories/2009-01-08/gold-lust-drains-bangkok

เครดิตภาพทั้งหมด: Wikimedia Commons (Public domain) — ดู CREDITS.md ในโฟลเดอร์ archive/ep06

เนื้อหาเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำลงทุน

ดูทุกตอน: ซีรีส์ ทองผ่านประวัติศาสตร์