Lehman 2008: เมื่อวิกฤตใหญ่เป็น White Swan ในมุมทาเลบ

วันที่ Lehman ขอคุ้มครองตามกฎหมายล้มละลาย

วันที่ 15 กันยายน 2008 Lehman Brothers Holdings Inc. ยื่นขอคุ้มครองตามกฎหมายล้มละลาย เอกสารยื่นศาลระบุสินทรัพย์ราว 639,000 ล้านดอลลาร์ 1 2

ยอดสินทรัพย์เป็นยอดที่ระบุในเอกสาร ไม่ใช่จำนวนเงินที่หายไปทั้งหมด ผมจึงไม่ใช้ตัวเลขนี้เป็นยอดความเสียหายของวิกฤต หรือเป็นข้อสรุปว่าความเปราะบางเริ่มขึ้นในวันยื่นคำร้องเท่านั้น

มาตรการที่ตามมาไม่ใช่ตัวเลขชนิดเดียวกัน

วันต่อมา 16 กันยายน 2008 ธนาคารกลางสหรัฐฯ อนุมัติวงเงินกู้ฉุกเฉินให้ AIG สูงสุด 85,000 ล้านดอลลาร์ ส่วนปลายปี ดอกเบี้ยนโยบายสหรัฐฯ ถูกลดลงจนเกือบศูนย์ 3 4

วงเงินกู้คือขอบเขตของมาตรการหนึ่ง ขณะที่สินทรัพย์ของ Lehman เป็นยอดในเอกสารของอีกองค์กร การนำมาบวกกันเป็นความเสียหายก้อนเดียวจะทำให้ความหมายคลาดเคลื่อน

ทำไมทาเลบเรียกวิกฤตนี้ว่า White Swan

หนังสือ The Black Swan ออกมาก่อนวันยื่นล้มละลายราว 17 เดือน และเตือนความเปราะบางของระบบธนาคารที่ใหญ่และพึ่งพากันมาก เมื่อถูกถามในปี 2010 ว่าวิกฤตปี 2008 เป็นหงส์ดำหรือไม่ ทาเลบตอบว่าเป็น หงส์ขาว 6 5

• นอกความคาดหมายในมุมทาเลบ: ไม่ผ่าน เพราะความเปราะบางเชิงระบบมองเห็นได้ก่อน
• ผลกระทบรุนแรงทั่วโลก: ผ่าน แต่ความรุนแรงเพียงข้อเดียวไม่ทำให้ครบคำนิยาม

เหตุผลของทาเลบไม่ใช่เพียงมีใครสักคนเคยเตือน แต่เป็นมุมมองว่าระบบนี้มีเงื่อนไขของวิกฤตรออยู่แล้ว การเตือนโครงสร้างไม่เท่ากับทายบริษัทและวันแตกหักได้ทุกครั้ง

คำเตือนเป็นข้อมูล ไม่ใช่ปฏิทิน

คำถามที่ผมอยากเก็บไว้คือ ระบบรับแรงกระแทกไหวแค่ไหน ไม่ใช่ใครทายวันเกิดข่าวถูก การเรียกหงส์ขาวไม่ได้ทำให้วิกฤตเบาลง แต่เปลี่ยนคำถามไปที่สิ่งซึ่งควรเตรียมรับได้

เราจึงควรแยกความประหลาดใจของผู้สังเกตแต่ละคน ออกจากคำอธิบายของทาเลบต่อระบบโดยรวม และไม่ใช้ชื่อหงส์ดำแทนเหตุผลทุกข้อ