เคนส์ 1919: ถ้ามีคนเตือนก่อนแล้ว ยังเป็น Black Swan ไหม?

สันติภาพแล้ว ทำไมปัญหายังไม่จบ?

ปี 1919 John Maynard Keynes ลาออกจากบทบาทในคณะผู้แทนอังกฤษที่การประชุมสันติภาพปารีส เขาไม่เห็นด้วยกับแนวทางจัดการปัญหาเศรษฐกิจหลังสงคราม และเขียน The Economic Consequences of the Peace เพื่ออธิบายข้อคัดค้าน 1

ผมชอบที่เขาไม่ได้ถามแค่ว่าฝ่ายไหนชนะ แต่ถามต่อว่า เงื่อนไขที่ตกลงกันจะทำให้ผู้คนและระบบเศรษฐกิจเดินต่อได้อย่างไร การเรียกค่าปฏิกรรมสงครามเกินกำลังอาจทำลายเยอรมนี และความเสียหายไม่หยุดแค่พรมแดนของผู้แพ้

นี่คือสาระคำเตือน ไม่ใช่คำทำนายรายละเอียดทุกเหตุการณ์ 1

ถ้ามองจากตรงนี้ เราเริ่มเห็นว่าการมองเห็นอันตรายกับการทำนายได้แม่นต่างกัน เคนส์ไม่จำเป็นต้องรู้ตัวเลขสุดท้ายของทุกอย่าง จึงจะมองเห็นว่าทิศทางหนึ่งอันตราย

จากคำเตือน สู่เงินที่เสียความหมาย

ปี 1923 เยอรมนีเผชิญเงินเฟ้อรุนแรง ปลายปีนั้นเงิน 1 ดอลลาร์สหรัฐฯ แลกได้ประมาณ 4.2 ล้านล้านมาร์ก หรือที่คลิปพูดแบบปัดเศษว่าราวสี่ล้านล้านมาร์ก

เป็นอัตราประวัติศาสตร์ของมาร์กกระดาษ ไม่ใช่อัตราของเงินเยอรมันรุ่นหลัง 2

แต่ผมจะไม่ย่อเรื่องนี้ให้กลายเป็นว่า เคนส์บอกไว้หมดตั้งแต่ต้น เงินเฟ้อมีปัจจัยหลายด้าน รวมทั้งการเงินของรัฐ การออกเงิน และความปั่นป่วนจากการยึดครองเขตรูห์ร เขาเตือนถึงความเสียหายทางเศรษฐกิจและเงินเฟ้อ ไม่ได้ระบุล่วงหน้าว่าจะเกิดวิกฤตปีนั้นด้วยอัตราแลกเปลี่ยนเท่านี้ 1 3

การรักษาความต่างนี้ช่วยให้เราเคารพความคิดของเขาโดยไม่สร้างความสามารถเหนือจริงให้คนในอดีต และช่วยให้ประเมินคนที่เตือนเราในวันนี้อย่างเป็นธรรมด้วย

เช็กลิสต์หงส์ดำ 3 ข้อ ในมุมของเคนส์

• นอกความคาดหมาย — ไม่ผ่านเต็ม ๆ สำหรับเคนส์: เขามองเห็นความเป็นไปได้ของหายนะไว้แล้ว แต่ไม่ได้แปลว่าเขารู้เหตุการณ์จริงครบทุกขั้น
• ผลกระทบรุนแรงมาก — ผ่าน: การสูญเสียกำลังซื้อและความไม่แน่นอนของเงินกระทบชีวิตทางเศรษฐกิจอย่างลึกซึ้ง
• อธิบายย้อนหลังได้ — พบได้ในวิธีเล่าเรื่อง: เมื่อเรียงปีคำเตือนกับปีวิกฤตติดกัน เราอาจเผลอเล่าว่าเขาทำนายจุดจบได้พอดี ทั้งที่หลักฐานรองรับเพียงการเห็นความเสี่ยงในทิศทางนั้น 1 3

สำหรับประชาชนที่ไม่ได้รับรู้ความเสี่ยงล่วงหน้า ประสบการณ์ย่อมต่างออกไป จึงไม่ควรเหมาว่าคนเยอรมันทุกคนมีข้อมูลหรือความประหลาดใจเท่ากัน กรอบหงส์ดำ (Black Swan) ต้องระบุผู้สังเกตเสมอ 5

สิ่งที่เคนส์เรียกว่าซากของยุคป่าเถื่อน

ใน A Tract on Monetary Reform ปี 1923 เคนส์ใช้คำว่า “barbarous relic” กับ ระบบมาตรฐานทองคำ (gold standard)

คำสั้นนี้มีต้นฉบับตรวจสอบได้ และพูดถึงระบบการเงิน ไม่ใช่การประกาศว่าทองทุกชิ้นไม่มีคุณค่า 4

ผมยกเกร็ดนี้มาเพราะเชื่อมกับคำถามเดิมว่า เราจะรักษากติกาเดิมไว้เพราะมันเคยทำงาน หรือจะตรวจว่ามันยังตอบปัญหาที่คนเผชิญอยู่หรือไม่ การเข้าใจบริบททำให้คำพูดที่คมไม่กลายเป็นสโลแกนซึ่งพาเราไปไกลกว่าที่ผู้พูดตั้งใจ

ตอนนี้จึงไม่ได้ตัดสินว่าเคนส์เห็นทุกอย่าง หรือใครควรเชื่อใครเสมอไป สิ่งที่ได้คือเครื่องมือแยกคำเตือนที่มีเหตุผลออกจากเรื่องเล่าหลังรู้ผล ตอนหน้าเราจะไปดูเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ และคำตอบอีกช่วงหนึ่งในงานของเคนส์